Van eerste gesprek tot publicatie

In overleg met de klant worden het onderwerp en de invalshoeken besproken, en aanwezige bronnen (archieven, interviews, beeldmateriaal enzovoort) geïnventariseerd. Vervolgens worden op grond van een offerte verdere afspraken gemaakt. Daarbij zal ook het uiteindelijke resultaat – veelal een publicatie – aan bod komen. De opdrachtgever kan dat in eigen hand houden, maar dat hoeft niet. Indien gewenst, verzorgt Henk Nicolai ook de contacten met de drukkerij of uitgever. Door de moderne technieken is het mogelijk, op goedkope wijze een boek te doen drukken.

Bij dit alles mag een ding niet worden vergeten. Een geschiedenis – over welk onderwerp dan ook – is niet vrijblijvend. Het is geen foto die uit het historisch atelier komt, maar veel eerder een schilderij. In de belichting, plaatsing en keuze van feiten ontstaat iets dat weliswaar een overduidelijke relatie met het verleden heeft, maar dat óók interpretatie is. Een geschiedenis modelleert het verleden. Slaan we Huizinga daar nog eens op na in het voorwoord bij zijn Herfsttij der middeleeuwen, dan valt op hoe hij het behalve over de middeleeuwen, ook over zijn eigen subjectiviteit heeft, en zich daarbij bedient van woorden als ‘blik’ of ‘beeld’:

‘Overzie ik het geschrevene, dan rijst de vraag, of niet, wanneer de blik nog langer op dien avondhemel had gerust [nl. de avondhemel van de verdwijnende middeleeuwse cultuur – H.N.], de troebele kleuren zich toch nog zouden hebben opgelost in louter klaarheid. Het schijnt wel, dat het beeld, nu ik het lijn en kleur gegeven heb, toch somberder en minder sereen is geworden, dan ik het meende te ontwaren, toen ik den arbeid begon.’

Geschiedenis schrijven is dus verhalen, en wie goed kijkt, ziet in het verhaal de schrijver. En omdat de opdrachtgevers doorgaans een grote betrokkenheid met het onderwerp hebben, is het absolute noodzaak dat ze weten wat voor vlees ze in de kuip hebben. Ook daarvoor moet ruimte zijn.